hello guest!
Member ID:  
Password:
   
Remember me
ebooks - truyên việt nam
Vũ Tài Lục » Mussolini Lãnh Tụ Phát Xít[908] 
 
Rating: 
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  •   7.0/7 - 1 vote
    view comments COMMENTS   print ebook PRINT  
     
     

    Vũ Tài Lục

    Mussolini Lãnh Tụ Phát Xít



    MỤC LỤC 


     

    2

    CON ĐƯỜNG ĐI VÀO CHÍNH QUYỀN

    Les mouvements de l’homme vont par explosion
    ALAIN

    VỤ ÁM SÁT GÂY THÀNH THẾ CHIẾN

    Ngày 28 tháng 6-1914, quận công Franz Ferdinand bị một người Serbe(tức Nam Tư ngày nay) quá khích bắn chết ở Sarajevo.

    Mussolini hay tin này khi ông đang nghỉ mát bên bờ biển Adriatique. Ông nói với nhà báo Michèle Campana:"Vụ này sẽ là ngòi nổ cho thùng thuốc súng chiến tranh Âu châu. Đảng xã hội Đức chắc chắn đứng về phía sau nhà vua, như vậy Quốc tế xã hội phải tan vỡ. Nhưng mục đích cuối cùng của chúng ta là cách mạng xã hội nếu chúng ta chiến đấu gan dạ thì sau chiến tranh, chúng ta sẽ nắm chính quyền".

    Quả như lời Mussolini tiên đoán, các nước Âu châu sau vụ Sarajevo, đều gào thét đòi chiến tranh, chẳng có ngăn nổi cái "logique" rất chặt chẽ của quyền lợi, dù Anh quốc đã cố gắng dàn xếp.

    Ngày 28 tháng 7 năm 1914, vương quốc Áo – Hung tuyên chiến với xứ Serbie. Lệnh động viên được ban bố trên toàn cõi Châu Âu. Ở Đức, đảng xã hội ủng hộ nhà vua. Ở Pháp, lãnh tụ Jean Jaurès hô hào hòa bình bị ám sát chết.

    Mussolini vội vàng về Milan, trung thành với đường lối chống chiến tranh, chống quân phiệt , ông cho đăng lên tờ "Avanti" hàng tít lớn:"A bas la guerre!" và chủ trương trung lập. Trong khi phe quốc gia do Federzoni làm phát ngôn kêu gọi nên bắt tay Áo và Đức. Còn mấy lãnh tụ bảo thủ của đảng xã hội Ý chủ trương đi với phe dân chủ Tây phương chống bọn vua Phổ và đế quốc Áo.

    Mussolini lớn tiếng đe dọa:

    "Giai cấp vô sản đã sẵn sàng. Giờ phút nào nhà nước Ý từ bỏ chính sách trung lập để ủng hộ cường quốc Trung Âu, giai cấp vô sản sẽ nổi dậy".

    Nội các Salandra bối rối. Quận tước Sonnino giật dây cố đẩy chính phủ đứng về phe Áo- Phổ (Phổ là tên goi nước Đức thời đó). Để biện minh cho chính sách này, Alfredo Rocca viết trên tờ"L’idea Nazionale" như sau:

    " Chống phe Đồng minh và ngả theo Áo – Hung và Đức có nghĩa là chúng ta muốn noi theo gương nghị lực bất khuất của dân tộc "Germany", muốn học hỏi lối tổ chức xã hội, quân sự, văn hóa của dân tộc này mà ngăn chặn ảnh hưởng thối tha sa đọa của Pháp vào nước Ý, có nghĩa là chúng ta muốn quốc gia Ý được xây dựng trong khuôn khổ lành mạnh."

    (Contre l’Entente et puor l’Autriche-Hongrie et l’Allemagne se sont sentis attirés ceux qui admiren l’energie indomptable de la race germanique, son organisation sociale et militaire et la meilleure cultere allemande…ceux qui craignent l’influence malèfique des vices francais sur lavie politique et sociale des Intaliens ceux qui prefereraient que notre vie nationale se modèle sur celle bien plus saine et plus vigoureuse de l’Allemagne).

    Rocca là đại biểu nhóm quốc gia quá khích.

    Phe quốc gia quá khích mặc dầu gắng sức vận động nhưng không đưa nổi Ý vào cuộc chiến tranh bên cạnh Áo – Đức. Phần lớn dân chúng, đa số chính khách muốn giữ thế trung lập tốt hơn. Có thể là bạn hòa bình cùng Áo – Đức, không nên đi với người bạn đó ra mặt trận.

    Mấy tháng đầu cuộc chiến, nhờ chính sách trung lập sinh hoạt, dân Ý vẫn vui ca, chè rượu cho tới ngày có một biến cố mới xảy ra, hôm ấy ở rạp Verno mở màn kịch diễn vở " La Fanciulla West" của Puccini. Giữa chừng bỗng trong rạp nhốn nháo, nhiều tiếng hô: " Đả đảo đế quốc Áo". Cùng lúc tại công trường Piezzadel Puomo, hàng trăm lá cờ Áo bị xé và đốt vứt ngổn ngang ngoài lộ. Rồi những ngày sau, học sinh các trường truyền tay nhau đọc nhiều bản hiệu triệu kêu gọi thanh niên Ý hãy noi gương các vị anh hùng dân tộc Mazzini, Garibaldi mà đứng vào hàng ngũ dân chủ.

    Phong trào bành chướng nhanh chóng.

    Ngày 3 tháng 12, thủ tướng Salandra ra trước quốc hội tuyên bố:

    "Chính sách trung lập của chúng ta không ù lì mềm yếu mà phải linh động tinh tường, không ở thế bất lực mà phải vũ trang mạnh để ứng phó với mọi biến chuyển".

    (Notre neutralité ne devra pas rester inerte et molle mais active et vigilante , non pas impuissante mais fortement armée et prête à toute éventualité).

    Lưỡng viện Quốc hội ngay hôm ấy quyết định bằng nhiều phiếu thuận gửi điện văn chào mừng cuộc chiến đấu của Bỉ chống Áo quốc. Trong khi đó thì quận tước tiếp tục gặp gỡ các nhà ngoại giao Áo để tính chuyện lập chung một trận tuyến.

    °

    Mussolini là người thay đổi thái độ lạ lùng hơn hết. Số báo " Avanti" ngày 22 tháng 9, Mussolini còn cho mở một chiến dịch trưng cầu dân ý với đầu đề:" Bạn muốn chiến tranh hay hòa bình?" Và ông trả lời trước:" Kẻ nào đẩy bạn vào chiến tranh chính là kẻ phản bội".

    Mussolini tiếp tục giữ cái bề ngoài quán quân cho hòa bình. Nhưng ông lại thường bí mật gặp Filippo Maldi, một đại điền chủ thế lực rất thân với bộ ngoại giao. Gặp làm gì? Các đồng chí cao cấp của đảng xã hội họp với nhau nêu câu hỏi đầy nghi ngờ đó.

    Sự nghi ngờ càng tăng cao hơn, khi Mussolini trong một buổi hội đảng, tuyên bố:" Chỉ có những tên điên mới không chịu thay đổi. Một biến cố mới đòi hỏi đường lối lãnh đạo mới".

    Vài tuần sau, trên báo " Avanti", Mussolini viết một bài khá dài nhan đề:" Từ trung lập tuyệt đối đến trung lập linh động" với câu kết luận:" Chúng ta đừng nên là một lũ khán giả ngu ngốc chỉ biết giương mắt lên xem một thảm kịch vĩ đại của lịch sử".

    Rõ ràng Mussolini đã đi con đường mới, con đường của chủ nghĩa can thiệp.

    Đảng xã hội liền triệu tập phiên họp khẩn cấp quyết định chấm dứt nhiệm vụ chủ nhiệm tờ " Avanti" của Mussolini do chính Angelica Balabanoff đưa đề nghị.

    Về tới nhà ,Mussolini nói với Rechèle:

    "Chúng ta bây giờ trở lại tình cảnh như hồi còn ở Forli. Anh mất tờ báo rồi cũng chẳng có dư xu nào trong túi. Chắc cuộc sống sẽ chật vật lắm. Nhưng anh quyết giữ chủ trương can thiệp đến cùng".


    IL POPOLO D’ITALIA

    Đó là tên tờ nhật báo mới của Mussolini xuất bản đa gây chấn động chính giới Ý. Lẽ thứ nhất, dăm ba tuần trước, Mussoloni không còn đồng xu nào dính túi, nay lấy tiền đâu ra báo. Lẽ thứ hai, tờ báo cũng nhân danh những người xã hội, nhưng nêu lên mặt báo hai phương châm mới:" Cách mạng là một tư tưởng đã tìm thấy những lưỡi lê" (La Revilution est une idée qui a trouvé des baionnettes) – câu nói của Napoléon – " Kẻ nào có thép thì kẻ đó có bánh". ( Qui a du fer a du pain) – câu nói của Blanqui một lãnh tụ xã hội Pháp.

    Dư luận xã hội ở Milan sôi lên tức giận, lập tức một phiên họp bất thường khác lại được triệu tập.

    Mussolini bước vào hội trường cùng vài người bạn thân thản nhiên. Tiếng la hét đập bàn nổi lên:" Tên Judas khốn nạn!" Rồi cả chục đồng tiền ném tới phía Mussolini:" Hãy khai trừ tên Judas ra khỏi đảng!".

    Mussolini đứng lên bàn hét lớn:

    "tụi bây thù ghét tao hôm nay vì tui bay hãy còn sợ phục tao !"

    Đám đông xô đẩy Mussolini ngồi xuống và chửi rủa om sòm.

    Đảng quyết định khai trừ Mussolini, ông rời hội trường, đàng sau còn vang lên: " Thằng phản bội Judas !"

    Có nhiều tin đồn về nguồn tài chính của tờ " Popolo d’Italia". Tin bảo đó là tiền do Naldi, ông đại điền chủ bỏ ra. Tin bảo đó là tiền của chính phủ Pháp đưa qua đảng xã hội Pháp cho Mussolini.

    Số báo " Popolo d’ Italia" đầu tiên Mussolini viết hoàn toàn theo một giọng điệu mới:

    "Ở thời kỳ có cuộc thanh toán lớn lao như hiện nay của chúng ta, tuyên truyền chống chiến tranh là thứ tuyên truyền hèn nhát của bọn thày tu, bọn "dê- duýt", bọn tư sản, bọn quân chủ.

    " Nhiệm vụ của người chiến sĩ cách mạng xã hội là thức tỉnh ai còn mê mệt ngủ, là tạt vôi sống vào mặt những tên sống mà như chết và bọn đó có rất nhiều ở Ý, chúng đang ngoan cố với ảo tưởng tham sinh úy tử.

    "Hỡi thanh niên Ý, chỉ với các bạn tôi kêu gọi lời này, lời kêu gọi đó chắc chắn không bao giờ tôi dám nói vào những lúc bình thường. Đó là " Chiến tranh !"

    ( À une époque de liquidation générale comme la nôtre, la propagande contre la guerre est la propaganda de la lâcheté qu’on la laisse aux prêtres, aux jesuites, aux bourgeois, aux monarchists.

    La tâche des socialistes révolutionnaires ne pourrait – elle pas être de réveiller la conscience endormie des multitudes,de jeter des pelletées de chaux vive à la face des morts et ils sont si nombreux en Italie, qui s’obstinent dans l’illusion de vivre…

    C’est a vous, jeunesse de l’Italie…c’est à vous que je jette mon cri d’appel, ce mot que je n’aurrais jamais pronouncé en temps normal et qu’aujourd’hui je lance très haut à pleine voix…C’est un mot effrayant, fascinant: Guerre !’)

    Theo lời Rachèle kể, khi tờ báo "Popolo" ra được mấy số thì có một người lạ mặt đến tìm gặp Mussolini đề nghị với ông dùng tờ báo để ủng hộ chính nghĩa cho nước Áo. Nhưng chồng bà đã quát lên đuổi người lạ mặt ra khỏi cửa mà nói:" Lý tưởng không thể đem bán lấy những triệu bạc".

    Tờ "Popolo" bán chạy rần rần, cướp luôn độc giả tờ "Avanti", nó đã lên tới con số sấp sỉ trăm ngàn. Các đồng chí xã hội ức lắm gọi tòa báo "Popolo" bằng danh từ "cova" tức là sào huyệt bọn gian phi.

    Ngày 13 tháng 12 năm 1914, Mussolini đến một trường học, ngay giữa sân trường để mở một chiến dịch tuyên truyền, ông nói:

    "Bọn trung lập không bao giờ chế ngự được tình thế. Chỉ có máu mới làm lịch sử chuyển mình !"

    Những người xã hội đi theo Mussolini được báo chí mệnh danh là phe xã hội can thiệp ( solialistes interventionnistes). Cuối cùng tháng 1 năm 1915, lực lượng này triệu tập đại hội lần thứ nhất qui tụ về Milan chừng 5 000 đảng viên từ khắp nước Ý. Đấy chính là những người phát – xít đầu tiên. Trước đại hội, Mussolini kết thúc bài diễn văn với câu:

    " Những gì phải đến sẽ đến. Thế giới cũ kỹ của chính trị Ý cũng như của xã hội Ý sắp tới đây sẽ tan ra tro bụi".

    Đảng xã hội lên án Mussolini.

    Hay tin, ông bảo: "Khi nào tôi có cây viết trên tay, khẩu súng trong túi, tôi chẳng sợ thằng nào".

    Chủ trương can thiệp, hay nói khác đi là tham chiến, thật ra chỉ có số ít người chấp nhận, nhưng cái lối gây ồn ào của Mussolini đã khiến nó được chú ý và dẫn đầu sự bàn tán trong dư luận. Giới kỹ nghệ nhẹ, nông dân, công giáo…vẫn một mực cổ võ cho trung lập. Đứng lãnh đạo khuynh hướng trung lập lại là ông cựu thủ tướng khôn ngoan Giolitti.

    Tháng hai bắt đầu xảy ra những vụ xô sát ngoài đường giữa hai phe trung lập và can thiệp, đảng xã hội cầm đầu lực lương xung phong của phe trung lập đáng nhau dữ dội với bọn can thiệp Mussolini. Năm mươi người chết, khá đông bị thương. Tình hình mỗi ngày thêm khẩn trương. Chính phủ ra lệnh cấm tất cả mọi cuộc biểu tình. Nội các Salandra được quốc hội trao trọn toàn quyền hành động.

    °

    Trong cuộc thương thuyết bí mật với Áo của bộ trưởng ngoại giao Ý, quận tước Sonnino, Áo do áp lực Đức đã bằng lòng nhượng bộ Ý nhiều điều.

    Phe đồng minh dò biết hoặc đã được chính Sonnini cho biết, liền vận động xin thương thuyết. Sonnino lại được giao sứ mạng bí mật thương thuyết với Anh-pháp-Nga. Kết quả, Anh-Pháp-Nga thỏa thuận cho Ý những quyền lợi về đất đai còn hơn cả những gì Áo chịu nhưng với điều kiện hạn chót là đến hết tháng 5, Ý phải đứng về phe đồng minh tuyên chiến với Áo –Đức.

    Chuyện bí mật chỉ có Sonnino, thủ tướng Salandra, cựu thủ tướng Giolitti hiện làm chủ tịch khối đa số ở quốc hội và vua biết mà thôi.

    Cái khó khăn cho thượng tầng lãnh đạo Ý trước chuyện này là nếu tuyên chiến thì có nội loạn không? Và chế độ chính trị hiện tại sẽ bị lật đổ không?

    Mà rút lui thì cũng không xong nữa, vì hoàng thân Bulow của Đức đã biết vai trò hai mang của Ý đánh cắp nhiều tài liệu cung cấp cho phe trung lập Ý và sẵn sàng đổ của vào giúp nổi loạn.

    Chẳng biết tính sao, chế độ quân chủ đành phó mặc cho những biến chuyển đường phố quyết định.

    °

    Ngày 10 tháng 4 năm 1915, Mussolini đăng lên báo "Popolo" lời hiệu triệu:

    "Ngày mai các bạn hãy đến chiếm đóng các nơi với bất cứ giá nào. Không ai có thể ngăn cản, vì bạn có quyền, các bạn là sức mạnh".

    Hôm sau, Mussolini đi Rome để nói chuyện trước cuộc mít tinh của lực lượng xã hội can thiệp tổ chức ở đây. Ông đeo nơ đen, đội mũ "trái dưa", mặc bộ đồ đen, gào thét cả giờ đồng hồ. Vừa dứt lời bước xuống thì nhân viên công lực ăn vận dân sự đến vặn tay và lôi ông về bót. Một điều đáng chú ý là đám người mít tinh thấy ông bị bắt chẳng có hành động phản đối nào.

    Trưa hôm sau, Mussolini mới được thả.

    Ngày 3 tháng 5 năm 1915 chính phủ Ý lên tiếng tố cáo và đòi hủy hiệp ước "Triplice" đã ký với Đức-Aosvaof những năm cuối thế kỷ 19.

    Thế là xáo trộn bắt đầu, biểu tình lung tung khắp nơi, khắp mọi đường phố.

    Giữa lúc tình hình còn trắng đen chưa phân thì một ngôi sao sáng hiện ra. Đó là thi sĩ Gabrielle d’Annunzio, ông thuộc dòng dõi quí tộc và là nhà thơ yêu nước, giàu có hào hoa lại nhiều thế lực, tuy nhiên văn thơ của ông rất hay, hầu hết sinh viên Ý đều thuộc lòng mấy câu thơ ái quốc của ông trong vở kịch "Electra" từng được trình diễn năm 1904.

    "Ô Rome, ô Rome en toi seule

    Dans le cercle de ces sept collines

    Les multitudes humaines désaccordèes

    Trouveront encore l’ample et’sublime unités

    Tu donneras le pain nouveau en disant la parole nouvelle…"

    Ngày 12 tháng 5 năm 1915, thi sĩ Annunzio tới Rome, quần chúng tụ tập cờ quạt đón và hoan hô ông. Trên bao lơn "Hôtel Regina" nhà thơ tuyên bố:

    " Chúng tôi ngay ngày hôm nay muốn đem chủ nghĩa anh hùng chống lại sự hèn nhát. Nước Ý của chúng ta phải võ trang không phải chỉ để biểu diễn nhố nhăng mà phải chiến đấu thật sự. Hỡi công nhân Romains, hãy can đảm nhận sự thách thức".

    Tại hoàng cung, mẫu hậu Margherita tỏ ý tán thưởng lời Annunzio vì bà cũng là người chủ chiến hăng say lắm.

    Ngày 13 tháng 5 , có tin đồn thủ tướng Salandra đệ đơn từ chức lên vua. Người ta hỏi Annunzio nghĩ ssao? Ông đáp : " Hãy tin tôi đi, hãy nghe tôi đi, sự phản bội đã lộ mặt quá rõ, thiên hạ định xiết cổ tổ quốc bằng chiếc dây thừng của bọn Đức – Áo".

    Phong trào chủ chiến được đẩy xa hơn nữa, kèm luôn với chủ trương chống bọn nghị hội chỉ ngồi không nói láo.

    Thi sĩ Annunzio tạo thêm nhiều thuận lợi cho Mussolini khi nhà thơ la lớn trước quần chúng đông đảo : " Nên quét sạch mọi nhơi bẩn rồi nhét vào thùng rác những tên ngồi không nói láo".

    Ngày 13 tháng 5, Mussolini diễn thuyết tại công trường Piazza del Duomo ở Milan thì đoàn biểu tình thuộc nhóm trung lập ồ ạt tiến tới ném đá, rồi súng nổ, một thợ máy tên Louis Galda bị đạn bắn vào đầu chết ngay, 18 người nữa bị thương.

    Một quan sát viên tinh tế có thể nhận thấy phe chủ trương chiến tranh tổ chức chặt chẽ chu đáo hơn trong khi các lực lượng trung lập tuy đông hơn nhưng tổ chức tỏ ra lỏng lẻo .

    Ngày 14 tháng 5 tin Salandra từ chức được xác nhận càng làm cho làn sóng bạo động thành dữ dội.

    Tòa báo "La Stampa", tòa báo "Mattino" ở Turin bị đập phá, tại tỉnh Naples nhiều nhóm người tràn ra đường hô : " chiến tranh ! hay cách mạng!".

    Tại Rome, đám biểu tình tụ tập trước trụ sở Hạ viện, leo rào phá cản xông vào đuổi đánh đám dân biểu chủ trương trung lập bằng gậy gộc hoặc nhổ bọt vào mặt họ hoặc chửi mắng chế diễu. Các nhà đại sứ Đức, Áo và nhà chủ tịch quốc hội Giolitti đều được quân đội bảo vệ cẩn mật.

    Ngày 14 tháng 5, thi sĩ Annunzio lại lên tiếng tại nhà hát Costazi:

    " Chúng ta đang sắp bị đem bán như những con vật. Làm người công dân Ý lúc này là một điều sỉ nhục. Chính tên Donero (tức Giolitti) là tên đầu sỏ của bọn khốn nạn. Quốc hội Ý sẽ tái họp ngày 20 tháng 5 sắp tới đây cũng là ngày kỷ niệm thắng lợi vẻ vang của người anh hùng Garibaldi. Chúng ta hãy đóng cửa không cho bọn đầy tớ Von Bulow vào nghị trường".

    Ngày 15 tháng 5, công chức các phủ bộ biểu tình ủng hộ thủ tướng Salandra. Tờ "Messagero" viết:

    "Hoặc chính phủ mới phải tuyên chiến với những kẻ phản bội lòng tin của họ: Chiến tranh hay Cách mạng".

    Ngày 16 tháng 5, vua cho mời thủ tướng Salandra đến cho biết ngài không chấp nhận nội các từ chức.

    Khắp phố ầm ĩ lời hô : " Vive Salandra ! Vive l’armée !"

    Quốc hội nhóm họp, dự án ủy quyền tuyên chiến cho chính phủ được chấp thuận bằng 407 phiếu thuận và 74 phiếu chống. Kể cũng là điều kỳ lạ, mới hơn tuần trước đa số dân biểu quốc hội chấp thuận chính sách hòa bình trung lập của Giolitti, thế mà bây giờ việc tuyên chiến lại được một số phiếu đè bẹp hẳn số phiếu cho chủ trương hòa bình. Các lý thuyết gia phát xít như Giovanni, Gentile sau này nói về hiện tượng ấy rằng : " Chúng tôi là những nghệ sĩ có ngón đàn điêu luyện, nên nhớ đừng quên vấn đề kỹ thuật vì vấn đề này được sử dụng giỏi khả dĩ lật ngược tình thế".

    Mussolini sung sướng bảo vợ : "Mục tiêu của tờ báo đạt tới nhưng nó còn nhiều việc phải làm để cổ võ hậu phương nhiệt thành ủng hộ tiền tuyến".

    Ngày 17 tháng 5, thợ thuyền Turin tổn bãi công. Muộn rồi, chẳng cách gì lôi cuốn nước Ý trở lại hòa bình nữa. Trước hôm 24 hai ngày hết cái hạn mà đồng minh đòi, nước Ý tuyên chiến với Áo quốc. Nhiệt tình yêu nước được thổi phồng đến độ nó luôn luôn biến thành những bạo hành ngoài đường phố và cử chỉ bất chấp pháp luật. Đã có lần đám thanh niên quá hăng tiết ở Rome nhổ vào mặt dân biểu thuộc đảng xã hội, ông Bertolini.

    Ngày 2 tháng 6, thủ tướng Salandra tuyên bố : "Cuộc chiến tranh của chúng ta là cuộc chiến tranh thần thánh". Bên dưới dân chúng hoan hô rầm trời dậy đất.

    Ngoài mặt trận, quân Ý được lệnh tấn công. Thông cáo cho biết quân Ý đã chiếm Caporetto và tháng 7 họ tiến vào Trentin của Áo.

    Những người "danh tiếng" cổ võ cho chủ trương can thiệp đều lần lượt xin đầu quân như thi sĩ Marinetti, Annunzio, Corridoniv.v…

    Riêng Mussolini, ông chẳng gửi đơn tình nguyện nào cả. Kẻ thù của ông thấy vậy chế riễu cho là hèn nhát. Nhưng ngày 31 tháng 8 năm 1915, nước Ý ban bố lệnh tổng động viên thì Mussolini cũng nhập ngũ ngày 2 tháng 9 ông lên đường ra mặt trận, ông xin ở tuyến đầu.

    Xông xáo, lạc quan, luôn luôn trên miệng hô lớn : " Viva l’Italie !" mỗi lần nói chuyện với các bạn đồng đội. Có nhiều sĩ quan từ khắp nơi tìm đến làm quen với ông chủ nhiệm tờ báo " Popolo d’Italia".

    Chỉ được vài tháng ngắn ngủi,tình trạng lạc quan mất hẳn. Trận tuyến dài cả 600 cây số mà bốn phần năm toàn núi non hiểm trở. Quân Áo tuy ít nhưng trang bị vũ khí tối tân. Quân Áo ở những vị trí trên cao, quân Ý ở dưới thấp. Quân Ý tuy đông nhưng vũ khí tồi tệ thành thử máu của quân Ý đổ ra rất nhiều mà thành quả thắng lợi hầu như không có .

    Tổng tư lệnh quân đội Ý là tướng Cadorna từ 1914 đã được ủy thác nhiệm vụ tăng cường quân đội 25 sư đoàn,lên 35 sư đoàn. Cadorna chỉ biết thêm đầu người mà không hề có một sửa soạn nào cho công cuộc thời đại hóa kỹ thuật chiến tranh. Bởi vậy quân đội Ý mới ra trận với vũ khí lỗi thời, pháo binh yếu ớt, quân phục lòe loẹt trở thành cái bia cho địch ngắm bắn, sĩ quan chỉ huy lại thiếu vô năng, tiếp vận hỗn độn tản thương, cứu thương chậm trễ. Quân Ý phải đem súng trường chống lại đại liên Áo. Để đối phó với hàng rào kẽm gai kiên cố, quân Ý được phát những chiếc "sécateurs" chỉ có thể dùng cho việc cắt cành cây. Cộng vào thảm cảnh kỹ thuật là một cảnh khác còn thảm hơn, tư tưởng quân sự cổ lỗ với cái lối tấn công ồ ạt trực diện liên tiếp đẩy quân sĩ vào lò nướng người.

    Sáu tháng đầu cuộc chiến Ý chết 66.000 quân bị thương 190.000. Số thương vong lớn lao này là kết quả cả những đợt tấn công nhiều mỏm núi đầy tuyết phủ mà người ta không hiểu chiếm được chúng thì sẽ có lợi ích quân sự gì? Quân sĩ phẫn uất đầu óc đần độn của tướng Cadorna. Nhà báo Luigi Albertini nói mỉa cái tài quân sự của tướng Cadorna rằng:

    " Hắn không hề biết xương máu của con người ra thế nào, hắn chỉ biết đánh giặc bằng bản đồ, bằng ý nghĩ mơ hồ về nghĩa vụ và bằng qui tắc nhà binh".

    Mussolini viết trong nhật ký:

    "Suốt năm 1915, quân đội Ý làm chiến tranh dưới tất cả những điều kiện tuyệt đối liệt thế. Hết tiểu đoàn này đến tiểu đoàn khác tiến lên tấn công mở đường phá rào kẽm gai bắng xẻng cuốc, súng tay. Hết trung đoàn này đến trung đoàn khác được lệnh tiến chiếm những sườn núi cheo leo, quân Áo ở trên chỉ cần lăn đá xuống thôi cũng đủ giết cả trăm mạng người"

    Tháng 11 năm 1915, ở hậu phương Corridini, một chính trị gia hăng say cho chủ trương can thiệp bị giết chết. Dân chúng bàn tán : " Cho đáng đời đáng kiếp lũ đồ tể".

    Quốc tế xã hội triệu tập đại hội ở Thụy sĩ, kỳ đại hội này thấy có mặt cả Lenine.

    Mussolini liền lên tiếng trên tờ " Popolo" cảnh cáo bọn phá hoại hậu phương. Thủ tướng Salandra phụ họa. Mussolini đòi cắt đầu, Salandra bảo chỉ nên chặt tay thôi.

    Và chiến tranh tiếp tục gặm nhấm cho đến độ tàn tạ tuổi trẻ Ý đại lợi.

    Mussolini được thăng lên chức cai do lòng quả cảm ngoài mặt trận. Rồi bị ốm nặng, ông nghỉ phép dưỡng bệnh ở Rome. Trong thời gian này, ông chính thức làm hôn thú cùng Rachèle. Vừa lúc nàng Ida Dalser cũng cho biết cô ta cũng hạ sinh đứa bé trai, con của Mussolini, nàng đặt tên nó là Benito Albano. Ida đưa đơn kiện kẻ " sở khanh", đồng thời xông vào tòa soạn làm ầm ỹ, tự xưng là vợ chính thức. Cuối cùng có sự dàn xếp, hàng tháng Mussolini phải cấp dưỡng cho Ida 200 đồng lires. Từ đấy Ida luôn luôn là con kỳ đà cản mũi gây khó chịu rất nhiều cho Mussolini.

    Tháng 2 năm 1916 Mussolini lại trở ra mặt trận, quân Ý không bại mà cũng chẳng thắng chỉ chết đều đều. Tháng 2 năm 1917, Mussolini bị thương nặng bởi một trái đạn bich kích pháo rơi trúng hầm. Chừng mấy chục mảnh đạn găm vào phải khiêng về bệnh viện, kéo dài cả sáu tháng chữa chạy, đến tháng 9 năm đó, Mussolini vẫn chưa xuất viện. tên tuổi ông trở nên một biểu tượng anh hùng.

    Hoàng đế Ý nhân một chuyến đi thăm các mặt trận, ngày 7 tháng 3 đã gặp Mussolini, cầm tay người chiến sĩ ,mà ân cần thăm hỏi, khiến kẻ nổi danh bướng bỉnh ưa làm loạn cảm kích vô cùng.

    Ra khỏi nhà thương với đôi nạng gỗ trên tay, Mussolini được giải ngũ, về số 35 đường Via Paolo, địa chỉ tòa báo "Popolo" tiếp tục làm việc bên cạnh cô ký giả tóc hung Sarfatti. Sau bàn giấy chủ nhiệm nay có thêm bức hình ông ta mặc áo nhà binh đang nghiến răng ném trái lựu đạn.


    CÁI GIÁ CỦA CHIẾN THẮNG

    Tình hình mỗi ngày mỗi sa sút. Hàng loạt biểu tình chống chiến tranh xẩy ra khắp nước Ý. Binh sĩ ngoài mặt trận gửi thư về nhà khuyên cha mẹ anh em dừng cầy cấy trồng lúa nữa,cho có nạn đói để buộc bọn hiếu chiến chấm dứt chiến tranh. Đức giáo hoàng thập ngũ gửi thư khắp mọi nước lên án chiến tranh này là cuộc chém giết vô ích. Cựu thủ tướng Giolitti xuất hiện đọc diễn văn công kích chiến tranh. Tại Turin, thợ thuyền họp mít tinh chào mừng hai đồng chí Smirnov và Goldemberg từ Petrograd tới đây, cả hai đều là đại biểu của nhóm Sô viết. Hơn 50.000 công nhân nắm tay giơ lên hô to : "Viva Lénine ! Viva les Bolcheviks !".

    Ngày 23 tháng 8, nhiều vụ nổi dậy ở các vùng Milano, Nizza. Lực lượng công nhân ba bốn lần mưu chiếm toàn bộ cơ sở kỹ nghệ tại Turin, thợ thuyền công nhân tấn công tới tấp năm ngày liền những nơi quân đội trấn giữ. Năm ngày liên tiếp, lực lượng công nhân kêu gọi quân đội cùng công nhân nổi dậy làm cách mạng, nhưng quân đội khước từ. Turin ở Ý đã không biến thành Petrograd bên Nga.

    Tuy nhiên, tất cả những gì vừa xảy ra ở Turin đã khiến cho giai cấp lãnh đạo Ý lo sốt vó. Sau tuần lễ đỏ nay lại đến phong trào này. Rồi sẽ còn gì nữa một khi chiến tranh chấm dứt? Phải quyết liệt ngăn chặn trước, chớ để nó thành tai họa lớn.

    Nhờ mấy trận đánh thắng của tướng Capello nên tình hình tạm lắng xuống được hơn một tháng. Cho đến tuần cuối tháng 10 thì thảm kịch nặng nề hẳn lên. Giữa lúc bên Nga, cách mạng tháng 10 thắng lợi thì tại Caporetto cả một sư đoàn quân Ý bị đánh thảm bại, người chết như rạ. Tướng Cadorna đánh điện về báo cáo cấp với chính phủ, ông viết : " Tôi đã thấy trước mắt một thảm họa rồi".

    Quả đúng như vậy, tàn quân Ý rút lui, hình dáng quá sức tồi tàn, mạnh ai nấy chạy, mạnh ai nấy làm, lính bất chấp sĩ quan, sĩ quan coi rẻ tướng, mệnh lệnh không còn ai tôn trọng nữa. Dọc đường mưa rét bùn lầy lội, lính lẫn lộn với dân chúng tỵ nạn, ai nấy bơ phờ mệt nhọc, quần áo tả tơi bệ rạc, tranh cướp từng miếng ăn hớp nước, chửi bới khinh rẻ nhau om sòm. 350.000 lính tan rã cộng với 400.000 dân chạy nạn ùn ùn kéo nhau về chỗ an toàn, cực kỳ hỗn độn.

    Thất bại quân sự, kéo theo khủng hoảng chính trị. Tổng trưởng Boselli từ chức nhường ghế cho ông Orlando. Nitti nay sang bộ Tài chính.

    Ngoài mặt trận quân Ý tiếp tục rút chạy.

    Hoàng đế Ý đau sót kêu gọi:

    "Hỡi công dân và binh sĩ hãy họp nhau thành một lực lượng vũ trang chống giặc. Hèn nhát là phản bội, chia rẽ là phản bội, oán trách phê phán là phản bội".

    Tướng Cdorna bị cất chức. Tướng Diaz lên thay. Giữa cái mớ bong bong chính trị Mussolini vẫn là cái họng lớn nhất hô hào cho nhiệt tình yêu nước, kêu gọi đoàn kết kỷ luật và chiến đấu. Ông gào thét đòi phải có hành động chống lại bọn trốn trách nhiệm đào ngũ, đòi tổ chức một đạo quân chí nguyện, đòi một đạo luật sắt thép, đòi cấm các báo của đảng xã hội. Ông viết: " Tự do chính trị chỉ có thể chấp nhận ở thời bình. Còn thời chiến, tự do chính trị là phản bội. Trong khi hàng triệu người đang đem cái chết chiến đấu cho tổ quốc thì không lẽ nào lại để cho vài ngàn người được tự do chính trị mà phản bội xứ sở…Chúng ta cần phải hủy bỏ ngay cái danh tự do để thay vào đó hai chữ kỷ luật".

    Cũng một Mussolini, trước đây từng hăng say ủng hộ việc đạp đổ chế độ Nga hoàng, nay lại hăng say đánh đuổi chủ nghĩa Leninit ra khỏi Ý đại lợi.

    Người rất chú ý theo dõi hành động của Mussolini lúc đó là Sir Samuel Hoare, một sĩ quan tình báo Anh. Hoare la ngại phong trào than Đức đang lên mạnh ở Rome, nếu không tính ngay thì mặt trận Ý sẽ vỡ. Lập tức Hoare đánh điện qua Romehoir xem Mussolini là ai? Rome trả lời : "He was a powerful mob leader in Milan". (Một lãnh tụ đầy quyền lực của đám khố rách áo ôm). Hoare liền cho nhân viên mật tìm cách liên lạc với Mussolini, mang theo nhiều tiền giúp Mussolini đẩy mạnh chiến dịch tuyên truyền cho chiến tranh.

    Quân Áo tiến tới Piave thì cũng mệt mỏi nên ngừng, mặt trận Ý tạm thời chưa đến nỗi nào.

    Quân Ý bây giờ là đồ vô dụng. Mussolini cùng nhóm chủ trương can thiệp mộ quân tình nguyện gồm toàn thanh niên tứ cố vô thân, những tên tù mới ra khỏi lao thất. Đêm đêm, họ được lệnh bơi qua sông giá lạnh đột nhập vào trại quân Áo chém giết và bị giết, họ mặc quần áo đen, đeo huy hiệu ngọn lửa cháy, ban đêm đi cặp tay với tử thần, ban ngày uống rượu đập phá hãm hiếp. Dần dần bạo lực trở thành một thói quen, một thích thú. Bọn họ chính là lực lượng mở đường của đảng Phát xít.

    Ngày 24 tháng 2 năm 1918 ở Rome, lên tiếng trước một hội trường đông đảo, Mussolini nghĩ đến đạo quân áo đen, ông nói:

    "Chúng ta cần những con người hung dữ tràn đầy sức mạnh để đập tan nát, để trừng phạt, để chiến đấu".

    Ngày 24 tháng 5 năm 1918, tại nhà hát lớn ở tỉnh Bologne, Mussolini lên diễn đàn dõng dạc: "Chúng tôi đòi quyền lãnh đạo nước Ý".

    Với sự tham chiến của Hoa Kỳ, cán cân lực lượng chiến tranh nặng nề về phía đồng minh.

    Tháng 6 năm 1918 quân Áo mở trận tấn công quân Ý trên mặt trận Piave, thất bại.

    Ngày 24 tháng 10 năm 1918, quân Ý phản công.Ngày 3 tháng 11 năm 1918, Áo quốc xin đình chiến. Mussolini hân hoan viết lên mặt báo : "Quân đội Ý vừa đưa nhát gươm ân sủng vào cổ kẻ thù của nhân loại để giải phóng cho nhiều dân tộc".

    Căn cứ vào hiệp ước Luân Đôn, quân Ý kéo tới chiếm cứ một khu vực khá dài thuộc đế quốc Áo-Hung tính từ Trieste đến Trente. Dân chúng ở đây hoan hô quân đội Ý như những người giải phóng, cờ quạt treo đèn kết hoa, múa hát mừng chiến thắng.

    Ngày 10 tháng 11 tại Milan, liên hoan thắng lợi còn vui hơn nữa. Khắp các ngả đường, đủ mọi thành phần kể cả giới tu sĩ áo dài đen đều tham gia biểu tình tuần hành. Người ta chú ý đến một hiện tượng: đoàn quân cảm tử áo đen đầy nhóc trên nhiều xe cam nhông ca hát, reo hò và đập phá. Rồi bỗng thấy xuất hiện Mussolini nói với họ:

    "Hỡi các bạn, chúng ta đang chiến đấu trong khi lũ "phi lít tanh" hèn nhát bỏ chạy, phản bội …Lưỡi dao sáng loáng, những trái lựu đạn nổ vang trời của chúng ta rồi đây sẽ phải làm sáng tỏ công lý đối với bọn khốn nạn âm mưu cản trở bước tiến của nước Ý vĩ đại. Bây giờ nước Ý là của các bạn, của chúng ta".

    Đoàn quân áo đen hô to: " À nous ! Vive l’Italie !"

    Ngày 11 tháng 11 năm 1918, đình chiến ở mặt trận Pháp, những cuộc biểu tình tại Milan càng nhiều hơn, chỗ nào cũng thấy đám đông tụ tập làm nghẽn cả đường phố. Mussolini luôn luôn có mặt nói chuyện với dân chúng, nhất là thợ thuyền:

    " Anh em từng cùng với tôi chiến đấu trong các hầm hố ngoài tiền tuyến, các bạn có nhớ ngày này mấy năm trước đây, chúng ta tổ chức mít tinh đòi chiến tranh, các bạn có nhớ Francesco Corridoni".

    Corridoni là một ủy viên cách mạng của nghiệp đoàn công nhân đã tử trận, nếu còn sống Corridoni là ngôi sao sáng khả dĩ đối địch với Mussolini. Nay Mussolini được hưởng một mình trọn vẹn danh vọng của người hùng chiến thắng.

    Đám đông ồ ạt chạy đến ôm Mussolini, kiệu ông lên vỗ tay hoan hô, la ó mừng rỡ. Tên ông được truyền miệng, không ai không muốn nhắc tới ít nhất một lần kể cả lũ trẻ lên năm lên mười.

    °

    Thời gian reo vui chẳng kéo dài bao lâu. Những sự thật tàn nhẫn của hậu chiến hiện ra làm tắt lịm lửa liên hoan cho thắng trận.

    Trước hết, là mặt đối ngoại, đế quốc vương triều Hasbsbourg sụp đổ, miền Trieste và Trente nay của Ý, Nhưng chỉ mấy ngày sau là rắc rối xảy ra. Một phái đoàn vùng Fiume tới Rome, phản đối sự sát nhập miền này vào Ý vì theo hiệp ước Luân Đôn nó thuộc khu vực Croatie (tiểu bang cộng hòa Nam tư).

    Dọc bờ biển Adriatique, phe đồng minh cho quân đổ bộ đóng kèm với quân Ý, nghĩa là không cho Ý toàn quyền như họ đã hứa hẹn.

    Rồi tình hình trong nước. Hàng ngày hầu hết mọi gia đình đều nhận được những tin tang tóc về con cái, chồng, cha,anh em. Bởi vì chiến tranh đã lấy đi của dân Ý 600.000 người chết, 950.000 bị thương và 250.000 bị tàn phế suốt đời. Nước Ý chỉ mạnh từ các cổ họng hò hét đi ra, chứ thân thể thì mệt lả. Gramsci viết:

    "L’Italie sortit de la guerre n’est plus qu’une plaie, et son sang coule à flots de son corps couvert de blessures"(Nước Ý sau chiến tranh chỉ còn là một vết thương nhầy nhụa máu).

    Giá phải trả cho chiến tranh chẳng phải chỉ bằng máu mà thôi. Bằng của cải nữa. Chi tiêu năm 1913-14 là hai tỷ rưỡi đồng lire nay là 30 tỷ đồng lire cho năm 1918-19. Ngân quỹ thiếu hụt gần 100 lần, tiền lạm phát như ngựa chạy.

    Anh – Mỹ loan báo cho Ý biết chấm dứt mọi sự cho vay và bây giờ là thời kỳ Anh – Mỹ đòi nợ.

    Nhưng không một ai chịu nhìn nhận những khó khăn trên là kết quả đương nhiên của cuộc chiến. Dân chúng nhất loạt nuôi hy vọng chiến tranh hết rồi, giá cả sẽ hạ xuống, trở lại đời sống sung túc ngày xưa.

    Hy vọng ấy bị bóp chết ngay nỗi cơ cực hậu chiến thất nghiệp và nghèo khổ.

    Khi khởi sự chiến tranh, với lệnh động viên tại chỗ các thợ thuyền, với nhu cầu đẩy mạnh sản xuất nên kỹ nghệ Ý phát triển rất mau, nhiều lò đúc thép được dựng lên ở Turin, Gênes,Milan tập trung vào tay các nhóm đại kỹ nghệ gia Fiat, Ansaldo và Ilva. Họ thu những số tiền lời khổng lồ, đến nỗi thế lực tiền bạc của họ tràn sang kiểm soát hệ thống ngân hàng, kể cả ngân hàng quốc gia.

    Cuối năm 1918, quân đội giải ngũ sống lay lứt tối lo bữa sáng, sáng lo bữa tối thì bọn bạo lợi làm giàu do chiến tranh đúng là lũ " pescicani" hay "imbescati" những danh từ xấu xa để chỉ một hạng người xấu xa

    Vừa dứt chiến tranh, tâm lý hân hoan với chiến thắng mãnh liệt hơn nhận thức thù hận nên mọi người tạm quên các thiệt hại đã phải chịu.

    Bây giờ tất cả mới vỡ lẽ , chiến thắng chẳng qua chỉ là một ảo tưởng vì kẻ chiến thắng không có quyền hành gì với ai hết, mà nước Ý như một anh chàng bệnh hoạn than thể đầy thương tích sao có thể giành nổi quyền hành.

    Ngày 20 tháng 11, cử hành long trọng lễ chào mừng Quốc hội, các ông nghị quần áo sang bảnh trở về đầy ắp trụ sở Montecitorio. Trong đó đông đủ quan khách: đại sứ, sĩ quan cao cấp v.v…

    Orlando, thủ tướng của nội các chiến thắng, dáng dấp nặng nề, tóc bạc trắng lên diễn đàn, bằng giọng đầy xúc động, đưa ra mấy điểm quan trọng:

    a/ Ý quốc xác nhận tham dự vào chương trình của tổng thống Hoa kỳ Wilson.

    b/ Chiến tranh này là cuộc cách mạng chính trị và xã hội, vậy tương lai sẽ là những cải cách xã hội lớn lao.


    CÁC LỰC LƯỢNG CHÍNH TRỊ DÀN THẾ TRẬN

    Trước tình thế mới, các lực lượng chính trị, đảng phái cũng như quần chúng, phải sắp xếp trận tuyến đấu tranh.

    Ngày 22 và 23 tháng 12 tại Bologne có một cuộc biểu tình tuần hành đông đảo của anh chị em công nhân, nông dân. Đoàn người cất cao tiếng hát:

    "La bandiera ressa la trionfera

    La bandiera rossa la trionfera

    E viva il socialism e la liberta"

    (Cờ đỏ sẽ chiến thắng, cờ đỏ sẽ chiến thắng. Chủ nghĩa xã hội và tự do muôn năm)

    Đảng xã hội vận động đoàn kết mọi khuynh hướng đảng. Làn sóng cách mạng tháng 10 từ Nga tràn vào các nước Âu châu, từ Petrograd đến Bá linh, đến Turin, đến Bologne. Khẩu hiệu đấu tranh cho một nền vô sản chuyên chính được tung ra đều khắp. Lãnh tụ Serrati, người lãnh đạo tuần lễ đỏ, nay nắm giữ ghế chủ nhiệm tờ "Avanti", phụ trách luôn công tác tổ chức công nhân giải ngũ thành Liên hiệp các cựu chiến sĩ đỏ.

    Quay về phía đám người đứng xem hai ben đường, đoàn biểu tình hô:

    "Cách mạnh muôn năm !

    Sô viết muôn năm!

    Bôn sê vích muôn năm !"

    Rồi hát tiếp:

    "Avanti Popolo, all riscossa

    Bandiera rossa, bandiera rossa"

    (Hãy tiến lên đoàn nhân dân tiền phong

    Tiến lên cứu nước…Cờ đỏ phấp phới bay)

    °

    Phía chính phủ và các đảng phái quốc gia thì đang sôi nổi với vấn đề sát nhập đất đai. Lúc đụng thực tế họ đều thất vọng. Họ đưa chương trình hành động chung, tuy nhiên kèm theo chương trình là một nhận định chua chát: chiến tranh chẳng phải cho lý tưởng dân chủ gì hết mà chỉ là sự va chạm quyền lợi đế quốc, phải là kẻ mạnh trước đã.

    Chính Mussolini viết: " Đế quốc chủ nghĩa là quy luật căn bản bất di bất dịch của đời sống".

    Ngày 3 tháng 1 năm 1919, tổng tống Hoa kỳ Woodrow Wilson tới Rome. Hàng trăm ngàn người nghênh đón. Đám đông đồng loạt hô: " Hòa bình! Hòa bình!". Sự tiếp đón nồng nhiệt chẳng đi tới đâu cả vì tổng thống Hoa kỳ vẫn lạnh lùng không ủng hộ Ý trong việc đòi vùng Dalmatie. Ông nói: "New York là một tỉnh có rất nhiều dân Ý nhưng không thể vì lẽ đó mà người Ý có thể đòi cho New York sát nhập vào Ý".

    Dân Ý buồn bực lắm trước thái độ của Wilson mà vẫn phải gượng cười tỏ lòng hiếu khách. Nhất là Mussolini, ông cho đăng hàng tit lớn mấy chữ: " Rends le plus grand des hommages à Wilson". Ông hiểu rằng bây giờ chưa phải là lúc công kích Wilson.

    Tháng 2 năm 1919, cộng sản biểu dương lực lượng ở Milan. Lần này phe hữu hoảng sợ thực sự. Họ liền bàn bạc với nhau việc sẽ ủng hộ Mussolini thành lập một lực lượng khác để đương đầu. Nòng cốt của lực lượng ấy là bộ đội cảm tử "Arditi". Tại sao lại chọn Mussolini? Mặc dầu trước đó Mussolini là kẻ thù của đảng xã hội nhưng phe hữu vẫn không tin vì trước sau hắn vẫn là nột tên "vô lại" từng tham dự vào cuộc đấu tranh vô sản.

    Câu trả lời có thể tìm thấy trong biến cố ngày 11 tháng 1 năm 1919 ở Milan. Hôm ấy hội Quốc liên mời nhà chính khách Bissolati, người chủ trương để mặc cho Quốc tế phân xử sắp xếp mọi việc sau chiến tranh vừa từ chức khỏi nội các Orlando, nói chuyện tại hý viện "Alla Scala". Số người tới nghe rất đông. Mussolini đầu cạo trọc lốc cùng đi với ba vệ sĩ. Bài diễn văn mới đọc chừng phần ba thì bỗng hội trường vang lên tiếng hát mà lời ca toàn một ý nghĩa của chiến tranh và bạo lực. Tiếng hát đó do đoàn cảm tử Arditi xướng lên. Mấy phút sau, từ bên ngoài rầm rộ đi vào đoàn người khác, đi đầu là lá cờ viền tua đen lãnh đạo bởi Vecchi. Họ đều đội mũ "Beret" hay mũ "fez" màu đen. Đoàn này rẽ đám đông đi vào hội trường. Thế là lộn xộn xảy ra, tiếng chửi rủa lẫn tiếng đấm đá, Bissolati đành bỏ dở bài diễn văn. Đạo quân Arditi tề chỉnh, Mussolini và Vecchi đi hàng thứ nhất tuần hành ngoài đường phố vừa bước chân vừa hát bài " Non passa lo straniero".Khí thế của họ làm kinh ngạc mọi người.

    Trung tuần tháng 4 năm 1919, công việc soạn thảo một hiệp ước hòa bình chung cho cả thế giới, sắp đặt lại bản đồ cho châu Âu và hệ thống thuộc địa của Âu châu đã đến hồi kết thúc. Người ta sửa soạn thông báo các nước chiến bại những điều qui định mà họ phải chịu. Bầu không khí đang êm lặng đột nhiên ngày 23 tháng 4, phái đoàn Ý do thủ tướng Orlando cầm đầu, tuyên bố quyết định bỏ bàn hội nghị quốc tế. Chuyện gì xảy ra? Vì tranh chấp khu vực Adriatique hết sức gay go. Cả Ý và nền quân chủ Nam tư đều quyết liệt đòi sát nhập vào quốc gia mình xứ Fiume và bờ biển " dalmate". Quốc hội Nam Tư ra tuyên cáo nói rằng dân tộc Nam Tư sẵn sàng bảo vệ lãnh thổ bằng bất cứ giá nào. Tại Ý, phản ứng đối với thái độ của Nam tư cũng chẳng kém phần sôi nổi. Ngày 16 tháng 4, giáo sư Bellini diễn thuyết về vấn đề này, đã lôi cuốn một số thính giả vĩ đại, tiếp sau diễn thuyết là biểu tình. Tranh chấp không chỉ còn trong phạm vi hai phái đoàn nữa mà đã được mở rộng thành giữa hai dân tộc, người ta thôi không cãi cọ bên bàn hội nghị nữa mà để cho biên giới dân chúng xô sát đổ máu.

    Thủ tướng Orlando hàng ngày nhận được cả mấy chục điện văn từ các chính khách, các đoàn thể chính trị yêu cầu cứng rắn nhất định chẳng chịu nhường một bước. Trong khi tổng thống Wilson lãnh đạo phái đoàn Hoa Kỳ, cho phân phát bản tuyên ngôn khá dài chống lại tất cả mọi đòi hỏi về đất đai của Ý và nhân danh là nước đã giúp Châu Âu đánh thắng kẻ thù , ông muốn hội nghị cứ việc phân xử, ngụ ý bảo nếu không có sự hiện diện của Ý Đại lợi cũng chẳng sao. Về hiệp ước Luân Đôn, tổng thốn Wilson cho rằng: "Ý tham chiến căn cứ vào thỏa thuận mật với Anh – Pháp gọi là hiệp ước Luân Đôn" (Pacte de Londres).

    Nhưng khoảng thời gian, bộ mặt chiến tranh đã thay đổi vì có nhiều nước lớn nhỏ tiếp nối nhau tham chiến mà không hề biết đến thỏa hiệp bí mật Luân Đôn như thế nào.Đế quốc Áo – Hung, kẻ thù của châu Âu như hiệp ước Luân Đôn ghi nhận, bây giờ không còn là thế nữa, vậy thì hiệp ước Luân Đôn cũng hết lý do tồn tại. Ý quốc hiện tại chỉ được coi như một nước hội viên của liên đoàn quốc gia tức hội Quốc Liên và phải tôn trọng tự do của các nước hội viên nhỏ bé vì cuộc chiến tranh này là cuộc chiến tranh giành lại tự do thì quyền lợi của các nhỏ bé cũng phải được bảo vệ ngang với quyền lợi các cường quốc.

    Thủ tướng Clémenceau Pháp vận động ráo riết để bênh vực Ý nhưng vô hiệu. Hoa Kỳ chẳng những là quốc gia ân nhân, mà thời kỳ hậu chiến, hoa Kỳ còn là quốc gia chủ nợ. Pháp quốc bị tàn phá bởi chiến tranh còn cần cái túi tiền Hoa kỳ ghê lắm, đâu dám nổi nóng.

    Thấy Orlando làm dữ, bộ trưởng ngoại giao Anh Balfour lo lắng hỏi:

    "Ngài đã tính kỹ càng những hậu quả tai hại nếu Ý tuyệt giao với Hoa Kỳ hay chưa?"

    Thủ tướng Orlando đáp:

    "Nước chúng tôi ít nhu cầu và chúng tôi khá tường tận nghệ thuật và phương cách chết đói".

    ( Nous sommes un people sobre, et nous connaissons l’art la manière de mourir de faim).

    Hoàng đế Victor Emmanuel gửi điện văn qua Paris tỏ ý tán thành hành động của Orlando.

    Thế là ngày 24 tháng 4, phải đoàn Ý rời nước Pháp để về Rome.

    Tối ngày 25, tòa đại sứ Hoa Kỳ công bố lời hiệu triệu của tổng thống Wilson gửi nhân dân Ý nói lý do không chấp nhận trả Dalmatie cùng với ít lời bênh vực hành động của Hoa kỳ là bảo vệ quyền thiêng liêng cho các dân tộc chứ đây không phải là vì quyền lợi đế quốc…

    Bản hiệu triệu lại càng làm dân chúng Ý tức tối hơn, họ kéo nhau đến bao vây lâu đài "Del Drago", nơi đặt tòa đại sứ Hoa Kỳ, chửi rủa ném đá.

    Phần thủ tướng Orlando khi được hỏi về bản hiệu triệu, ông nói:

    "Nói chuyện thẳng với dân chúng thường thường chỉ là việc làm của những chính phủ thù nghịch".

    Ngày 26 tháng 4, nhà ga xe lửa Rome tràn ngập người đứng chờ đón phái đoàn Ý từ Paris trở về. Chuyến xe lửa chạy cứ qua mỗi ga lại được chứng kiến những đám biểu tình. Đúng 10 giờ 30 xe lửa tới Rome, thủ tướng Orlando, tướng Diaz và bộ trưởng Barzilai được dân chúng sô tới công kênh đưa lên xe oto. Đứng trên xe, Orlando hỏi to:

    " Đồng bào có cho rằng chúng tôi đã làm điều phải không? Đồng bào có nhận rằng phái đoàn thương thuyết Ý đã hành động xứng đáng và trung thành đối với nguyện vọng của dân Ý không?"

    Từ đám đông, tiếng "có,có" đồng thanh chỗi dậy như cơn sóng lớn để trả lời câu hỏi của vị thủ tướng.

    Orlando mắt long lanh gioitj lệ nói tiếp:

    "Suốt bốn năm chúng ta chịu bao nhiêu hy sinh, đau khổ, có lẽ lần này chúng ta lại phải hy sinh và đau khổ nữa…Tôi nghĩ quân đội hải lục Ý quốc đã sẵn sàng như tháng 5, 1915 trước đây…"

    Đến lượt tướng Diaz xác định: "Quân đội đã thật sẵn sàng rồi".

    Đoàn người như thác lũ ầm ầm kéo theo sau xe của phái đoàn, đi qua hoàng cung, hoàng gia chờ sẵn trên "ban công", tiếng hoan hô vang lên rầm trời.

    Ngày 29 tháng 4, Quốc hội họp và tuyên cáo: "Hoàn toàn ủng hộ chính phủ, hoàn toàn tín nhiệm chính phủ trong sứ mạng bảo vệ quyền tối thượng của quốc gia để kiến tạo một nền hòa bình công bình, vĩnh cửu".

    Kết quả những chuyện ồn ĩ trên ra sao?

    Tại Paris, ba nước Anh-Pháp-Mỹ vẫn cứ tiếp tục thảo luận bàn cãi. Quân Ý tiếp tục đổ bộ lên Anatolie, họ cũng mặc. Ý quốc vắng mặt ở bàn hội nghị, họ cũng thây kệ và họ đã thảo xong hiệp ước với Đức –Áo. Tuy nhiên, họ vẫn tiếp tục gửi điện văn cho thủ tướng Orlando yêu cầu phái đoàn Ý trở lại bàn hội nghị .

    Các nhà lãnh đạo Ý hỏi nhau: " Có nên trở lại Paris không?"

    Dân chúng nghe phong thanh phái đoàn Ý sắp lại lên đường đi Paris, dư luận bảo nhau: " Nếu vậy thì thật là một điều sỉ nhục".

    Rút cục, ngày 6 tháng 5, Orlando cũng phải đi Paris cùng với Sonnino.

    Cộng sản biểu dương lực lượng cộng thêm sự sỉ nhục của Ý trên mặt ngoại giao là điều kiện căn bản tạo sức mạnh cho đảng Phát xit .

    °

    Phát xít là gì?

    Nó xuất phát từ dnah từ " Fascio" của tiếng Ý.

    Fascio là danh từ chỉ một bó củi buộc chặt lại với nhau. Thời đế quốc La Mã dùng chữ Fascio làm dấu hiệu với bó củi buộc chặt, ở giữa là chiếc búa chặt củi tượng trưng cho sức mạnh và đoàn kết.

    Thoạt đầu, Mussolini lập một nhóm chống lại đảng xã hội, đặt tên nhóm này là " Fascio d’Azione Revoluziona". Fascio ở đây mang ý nghĩa là một nhóm người cách mạng hùng mạnh, quyết liệt

    Năm 1915, khi cổ võ cho chính sách tham chiến, Mussolini đổi tên nhóm của ông thành "Fasci di Combatimento" (nhóm chiến đấu).

    Từ đấy, danh từ "Fascio" gắn liền với tên Mussolini.

    Tháng 3,1919 sau khi phái đoàn Orlando bị các cường quốc Anh – Mỹ khước từ mọi yêu sách, Mussolini liền chính thức đưa tổ chức "Fasci di Combattimento" thành một đảng chính trị, dùng tờ " Popolo d’Italia" làm cơ quan tuyên truyền.

    Tháng đầu năm 1919, mọi hy vọng giá cả sinh hoạt trở lại mức năm 1914 đã trở thành ảo tưởng. Họa đói khổ hậu chiến lù lù trước mắt, kho đạn trống trơn, thương cảng thuyền bè vắng vẻ, đầu cơ, tham nhũng hoành hành. Nạn nhân thấy rõ nhất là giới trung lưu. Giới này từng đóng góp cho chiến tranh sức người và của cải rồi chết chóc, rồi mất mát cho nên giới này thường quan niệm chiến thắng của Ý là nhờ họ rất nhiều. Thế mà bây giờ hòa bình bỏ quên họ, giá cả siết cổ họ. Bọn độc quyền tư bản, bọn đầu cơ bảo thủ, bọn bạo lợi thi nhau bóp nghẹt đời sống của họ.Tiểu thương, tư chức, công chức,sĩ quan cấp dưới trông mặt toàn một màu rau cỏ, chạy ngược chạy xuôi vất vả mới mong có đủ hai bữa ăn.

    Nhất là đám sĩ quan trẻ tuổi giải ngũ số chừng 200.000 thất nghiệp, lơ láo xin việc, tranh nhau may ra mới có chỗ, một chỗ làm nhục nhã như vả vào cái mặt oai quyền chỉ huy trước đây. Phần lớn sĩ quan lúc giải ngũ chẳng có bằng cấp gì cả nên đi đến đâu cũng bị từ chối, huy chương anh dũng để đeo thì được chứ đem nó đi xin việc thì vô ích. Đi học lại ư? Lấy tiền đâu đổ cơm vào miệng mà học ! Nói lại những hành động anh hùng của mình ư? Thiên hạ bụm miệng cười ! Đám thợ thuyền vì khuynh hướng chính trị nên không ưa sĩ quan, nên xung đột xảy ra luôn, có nhiều sĩ quan giải ngũ đã bị công nhân dánh đạp tơi bời và lột quần áo bêu diếu.

    Những người vất vưởng trên đây bao giờ cũng thích nghe luận điệu mạnh bạo toạc móng heo ghi trên tờ " Popolo d’Italia"…

    °

    Cùng trong thời gian Mussolini thành lập đảng phat xit còn có một đảng mới khác nữa ra đời, đó là đảng " Bình dân Ý đại lợi" (Parti Populaire Italien). Trước khi ra mắt quốc dân, đảng này cho dán khắp nơi tờ áp phích màu trắng viết chữ " Libertas" trên một cái khiên thời Trung cổ mang dấu thánh giá. Người sáng lập ra đảng "Bình dân" là Don Luigi Sturzo là nhà dòng đã từng làm tổng thư ký của hội "Hoạt động công giáo" (l’Action Catholique). Cha Sturzo được Đức Hồng y Gasparri ủng hộ. Mục đích của đảng Bình dân là dẫn dắt giáo dân công giáo trong sinh hoạt chính trị. Cả Giáo Hoàng Benoit 15 cũng chấp nhận bản tuyên ngôn do cha Sturzo thảo, vì Tòa thánh đang rất lo ngại thợ thuyền công giáo có thể bị những khẩu hiệu đấu tranh của xã hội chủ nghĩa mê hoặc. Đảng viên đảng Bình dân gồm toàn các tiểu điền chủ, dòng họ quý tộc của Ý ngày xưa, những phần tử công giáo ngoan đạo. Mục tiêu của đảng là bảo vệ mọi giá trị của đạo Gia tô chống lại mọi âm mưu vật chất hóa lý tưởng thiêng liêng. Đảng phát triển rất mau trong thời gian 6 tháng đã thành lập 850 phân bộ với số lượng 56.000 đảng viên.

    Sự xuất hiện của đảng Bình dân làm thay đổi khá nhiều thế trận chính trị, nó gây trở ngại cho đảng xã hội đang trên đà bành trướng.

    °

    Chống vật giá tăng cao, giai cấp vô sản sử dụng vũ khí bãi công. Bãi công để đòi thêm cho mình tiền lương, đồng thời để tiến dần lên những mưu đồ chính trị khác. Người ta được biết ngày 28 tháng 1 năm 1919, lãnh tụ lão thành của đảng xã hội, ông Turati trước cuộc mít tinh, nói:

    "Chúng ta phải sửa soạn từ bây giờ một ý thức về biến cố đưa đến xã hội của xã hội chủ nghĩa, chúng ta phải nhận rõ sự cần thiết để thay đổi xã hội qua từng giai đoạn".

    Từ đám đông có người nói lớn: " Như vậy lâu quá !".

    Turati hỏi: " Nếu anh biết con đường nào nhanh hơn hãy chỉ cho tôi xem ?"

    Đám đông nhao nhao đáp: " Hãy theo gương Nga. Vạn tuế Lénine!".

    Cảnh tượng trên đây cho thấy lòng khát khao một cái gì mới của dân chúng đã lên đến mức nào. Nông dân muốn có đất để cày cấy, thợ thuyền , quân đội giải ngũ muốn có công ăn việc làm.

    Cứ cái đà này mà đi và không có biến cố ngày 23 tháng 3 thì đảng xã hội,đảng Bôn sê vích đã nắm phần chắc trong tay. Ngày ấy là ngày đảng Phát xit của Mussolini và người bạn đường chính trị Ferrucio Vecchi ra đời. Ngày ấy Vecchi rút con dao sáng quắc bên mình, rồi chưng ra một lá cờ đen mà nói : " Chúng ta thề bảo vệ nước Ý. Vì tổ quốc, chúng ta sẵn sàng giết hoặc chết". Bên dưới, bộ đội áo đen Arditi hoan hô. Ngày ấy gần hết bộ đội Arditi biến thành tổ chức "Fasci Italiani di Combattimento".

    Và sau ngày ấy 23 hôm, tức ngày 13 tháng 4, tại Via Borsieri là sự xung đột giữa đám công nhân biểu tình. Đến buổi chiều, đảng xã hội ra lệnh tổng bãi công vào ngày 15.

    Đúng kỳ hạn, thành phố vắng teo, lực lượng cảnh bị có mặt ở mọi chỗ để canh giữ. Mussolini có mặt ở đó cho bố trí lực lượng Arditi để đợi giờ khởi sự, ai nấy mang đầy đủ súng ống, lựu đạn, dao găm.

    Im lặng kéo dài ba bốn tiếng đồng hồ, thợ thuyền bãi công, cán bộ, đảng viên đảng xã hội tập trung một nơi cả trăm ngàn người.

    Thành phố yên lặng, bỗng nghe tiếng chân người bước đều và bài hát "Bandiera Rossa" (Cờ đỏ) vang lên. Ở một chỗ khác, lực lượng Phát xit Arditi cũng được lệnh tập họp, tiếng chân chạy rầm rập.

    Đằng xa là đoàn biểu tình đỏ tiến tới, dẫn đầu là ba người đàn bà mặc sơ mi đỏ, hai đứa trẻ mang hình Lénine, đằng sau các nam nữ công nhân, trên khuy áo mỗi người đều cài bông hoa đỏ.

    Lực lượng cảnh bị dãn ra để cho anh em Phát xit Arditi xông vào hướng dẫn đoàn biểu tình. Súng nổ lung tung, tiếng gậy gộc chạm nhau chan chát lẫn tiếng la hét và khóc lóc.

    Đoàn biểu tình lùi lại, ngã gục, chạy tứ tán. Marinetti, một cán bộ nòng cốt của đảng Phát xit, cầm gậy quất vào mặt một đảng viên rồi quát lớn:

    "Đồ "imbécile", đồ tồi, thà mày vạn tuế Serrati thì còn được, chứ vạn tuế Lénine thì quả là đáng đánh đòn" (Serrati lãnh tụ đảng xã hội Ý).

    Sau đó, nhóm thanh niên Phát xit ào ào đổ về phía tòa báo Avanti. Lực lượng cảnh bị ngăn cản không cho họ vào tòa báo. Họ bắn gục luôn thầy đội Martino Speroni. Những người khác đành thúc thủ. Thế là tòa báo Avanti bị đập nát vụn, máy móc bị bỏ ra ngoài đường, thợ in bị đuổi, hồ sơ bị đốt. Nửa giờ sau, trụ sở tòa báo đảng xã hội bốc cháy ngùn ngụt. Đoàn quân phá hoại ra đi thét vang dội : "Avanti non c’è piu ! Avanti non c’è piu !" ( Hết cả Avanti ! hết cả Avanti!).

    Họ kéo về báo quán "Popolo" để hoan hô Mussolini lúc ấy đang đứng bên cửa sổ hân hoan chờ đợi.

    Tối hôm ấy, đảng phát xit mở tiệc mừng chiến thắng đầu tiên của lịch sử đảng và thầy đội Speroni được phong thánh tử đạo của Phát xít.

    Mussolini nói:

    "Chúng ta khai chiến với đảng xã hội, không phải vì chúng là những người xã hội mà vì chúng đã hành động phản bội đất nước. Đối với tư tưởng của chủ nghĩa xã hội, đối với chương trình xã hội và đối với chiến thuật đấu tranh xã hội, chúng ta sẵn sàng thảo luận. Nhưng đối với bọn đầu sỏ của đảng xã hội chúng từ lâu nay đã thành lũ phản động ngoan cố, nếu để cho tư tưởng của chúng đem ra thực hiện chắc thế giới này sẽ chẳng còn ai sống nổi. Chúng ta phải làm sao tách anh em vô sản ra khỏi bọn đó. Tuy nhiên, nếu giai cấp tư sản nghĩ rằng họ có thể dùng chúng ta như những ông thiên lôi thì họ đã lầm. ( But if the bourgeoisie think that they wil find lightning conductors in us, they deceive themselves). Bởi vì chỗ đứng của chúng ta là ở bên cạnh anh em lao động. Chúng ta phải tìm về với nguyện vọng của thợ thuyền. nếu anh em cần đòi làm 8 tiếng mỗi ngày, nếu anh em cần nghỉ bù 6 giờ sau khi làm đêm, nếu anh em muốn có lương đầy đủ lúc ốm đau, nếu anh em đòi kiếm soát công việc làm ăn của kỹ nghệ, chúng ta phải đứng đằng sau anh em để đấu tranh cho những nguyện vọng đó".

    SAU KHI PHÁI ĐOÀN Ý NHỤC NHÃ TRỞ LẠI PARIS – VẤN ĐỀ FIUME

    Đối với vụ Orlando nhục nhã trở lại Paris, Mussolini viết một bài chửi rủa bọn đế quốc ngân hàng (imperialism bancaire) và cái lối đồng minh của bọn giàu có (l’alliance de la ploutocratie), gọi sự thắng lợi của Ý là thắng lợi què cụt (la victoire mutilée). Luận điệu quá khích cứ tăng lên mãi. Mussolini bảo:

    "Bọn người ngồi chính quyền là bọn bị dịch hạch của chủ nghĩa nghị hội, bị giang mai đang nắm vận mạng Ý Đại lợi bằng đôi tay lở loét, bọn đó tự xưng là bộ trưởng nhưng chỉ đáng gọi là lũ con hoang, đần dộn, lũ thày pháp mê hoặc".

    ( Ce Groupe d’hommes pestiférés et syphilitiques du parlementarisme et qui ont aujourd’hui dans leurs mains artériosclérosées les destins de l’Italie, ce groupe d’hommes qui se nomment ministres ne mérite pas d’autres définitions que celles de batards, d’idiots, de mystificateurs).

    Tháng 6, ngày 19 chính phủ Orlando bị quốc hội bất tín nhiệm bằng 262 phiếu thuận,78 phiếu chống vì sứ mạng của ông ở Paris hoàn toàn thất bại. Wilson vẫn giữ nguyên lập trường không chịu cho Ý quyền sát nhập Fiume và Dalmatie mà chỉ cho Ý khu vực biên thùy Brenner tiếp giáp với Đức và bờ biển Trieste. Tình hình trở lên nghiêm trọng.

    Kèm bên nội các Orlando sụp đổ là hàng loạt các vụ đình công, tính ra trong hai tháng 5 và 6 có tới 316 cuộc đình công, đổ đồng một ngày 10 vụ, ở trên khắp mọi lĩnh vực sinh hoạt, khắp mọi miền. Ngày 11 tháng 6, các giáo viên đình công xếp từng hàng mười lăm người đi đầu là một lá cờ đỏ. Tại Spezia cùng ngày này, xung đột đã xảy ra giữa cảnh sát với đám đình công làm hai người chết. Lạ hơn nữa là vụ các linh mục ở nhà thờ Loreto cũng đình công không làm lễ ngày 16 tháng 6 đòi tăng lương.

    Giá sinh hoạt leo thang rất nhanh. Kể từ tháng 3, bãi bỏ kiểm soát hối đoái thì đồng lire mất giá, dịch vụ nhập cảng những loại hàng tối cần thiết hoàn toàn tê liệt.

    Ngày 1 tháng 5, thợ thuyền Turin họp mít tinh lớn để kỷ niệm nữ lãnh tụ đỏ Rosa Luxembourg, nhiều lính giải ngũ cũng đến tham dự, Mussolini viết:

    "Quý ông trong chính phủ, quý ông đã sẵn sàng đón nhận những đòi hỏi chính đángcủa dân lao động chưa?...Tuy nhiên, tôi cũng cần nói với anh em công nhân,xin các bạn hãy thận trọng kẻo lại rơi vào tay một thứ bạo quyền khác là đảng xã hội với những tên ác ôn cầm thú đảng làm trời. Anh em vô sản nên mau mau bẻ gãy bạo quyền của mấy tên chính trị cầm thẻ đảng."

    Chính quyền bỏ trống vì không có chính phủ vững vàng.

    Ngày 20 tháng 6, tại công trường " Del Duomo" những người phát xit biểu tình đưa ra khẩu hiệu : "Không có bọn trung lập trong chính phủ !" (Pas de neutralists au gouvernement). Một số dân biểu thân Phát xit cũng hô khẩu hiệu đó giữa nghị trường.

    Ngoài đường phố có tin đồn phe quốc gia quá khích và quân đội đang âm mưu đảo chính. Các tướng lĩnh sẵn sàng ủng hộ Mussolini hay Annunzio, hoàng thân Philibert, em họ nhà vua, hiện là tư lệnh quân đoàn III sẽ là người lãnh đạo phe quân nhân.

    Ngày 30 tháng 6 năm 1919, tỉnh Forli quê hương của Mussolini có nhiều cửa tiệm bị đập phá, phong trào này lan rộng sang các tỉnh khác nhất là Milan. Trong một ngày 200 tiệm bị cướp phá. Nitti, quyền thủ tướng, rất lo sợ trước tình hình quá nguy ngập. Các giám thị nhà giam đồng loạt đe dọa họ sẽ mở cửa để thả hết tù nhân nếu yêu sách của họ không được đếm xỉa. Tại Florence, một nền cộng hòa Sô viết tuyên cáo thành lập, toàn quốc những tổ Sô viết mọc lên như nấm. Mọi cuộc biểu tình đều mang một chất chung chung là lộn xộn, hỗn loạn, địa phương tịnh không có mục tiêu cách mạng rõ rệt. Đó là nhược điểm của đảng xã hội là đảng đã phát động phong trào.

    Còn đảng Phát xit thì sao?

    Xin đọc lời thú nhận của chính Mussolini mười năm sau đó:

    " Kể từ tháng 3 năm 1919, tôi diễn thuyết trước cuộc mít tinh ở Milan rồi viết hàng loạt bài trên tờ " Popolo" để hiệu triệu anh em đồng chí, những người từng ủng hộ chính sách can thiệp của tôi và những người từng hoạt động với tôi trong tổ chức Phát xit cách mạng(1915). Tôi không hề có một chủ nghĩa riêng biệt nào trong tư tưởng. Qua kinh nghiệm sống với chủ nghĩa duy nhất là chủ nghĩa xã hội vào các năm 1903 đến 1914 tôi tuy là kẻ tiền phong rồi bước lên hàng lãnh tụ mà tôi vẫn chưa biết chủ nghĩa thật sự nó như thế nào. Lúc đó, chủ nghĩa của tôi chỉ là chủ nghĩa hành động (doctrine of action)".

    Hành động ấy là đi vơ vét hất thảy những con người bị xã hội hậu chiến xua đuổi. Kết thân với bộ đội Arditi xui họ tổ chức khắp các tỉnh thị và tổ chức dùm họ một tờ báo lấy tên là "Ardito". Dùng tờ "Popolo" làm tiếng nói cho đám người bị giải ngũ vất vưởng không công ăn việc làm. Lên tiếng ủng hộ thợ thuyền đình công nhưng đồng thời, cũng không tỏ ra thù ghét giới chủ bằng lý do quyền lợi giai cấp phải đặt dưới quyền lợi quốc gia.

    Nói tóm lại, hành động ấy như Max Gallo viết là: " Hắn chìa tay ra để bắt tay một cách rất cơ hội và mị dân".(À chacun,il tend la main, opportuniste ou démagogne) .

    Nhà vua ủy thác Nitti lập nội các mới với chính sách bảo thủ như cũ dàn hòa trong ngoài, trấn áp những hoạt động quá khích.

    Ngày 9 tháng 7, Nitti trình diện nội các trước quốc hội. Sáo trộn tạm lắng xuống nhưng tình hình vẫn mỗi ngày thêm sa sút.

    Nội các Nitti chỉ được số phiếu tín nhiệm của Quốc hội yếu ớt 257 chống 111.

    Vừa mới lên, Nitti đã phải đối phó với các cuộc bãi công lớn lao do đảng xã hội và tổng Liên đoàn Lao công(C.G.L.) phát động. Ngoài mục tiêu đòi tăng lương, giảm giá sinh hoạt, cuộc bãi công này còn nhằm vào việc gây rối nội bộ để chính phủ tư sản Ý không còn sức mà gửi quân sang đe dọa nước Nga sô viết, như Orlando đã làm theo lời của thủ tướng Anh. Sự lãnh đạo của đảng xã hội quá kém nên cuộc bãi công chẳng đem lại hiệu quả bao nhiêu. Tuy nhiên, do cuộc bãi công mà một số cán bộ tài giỏi xuất hiện như Gramsci, Togliatti, Tosca, Bordiga. Thấy các lãnh tụ đảng vô năng, bốn người trên liền ly khai đảng để cùng nhau thành lập nhóm Cộng sản. Họ tung ra hai tờ báo nhỏ là "Ordine Muovo" (trật tự mới) và "Le Soviet".

    Gramsci viết : " Cái đảng xã hội đáng thương hại vẫn vỗ ngực tự xưng là những người tiên phong của giai cấp thợ thuyền, thật ra họ chỉ là những chướng ngại vật của lực lượng vũ trang vô sản".

    (Ce pauvre parti socialiste qui se proclame le chef de la classe ouvrière n’est rien d’autre que les impedimenta de l’armée des prolétaires)

    Mussolini nghĩ sao về đảng xã hội trong vụ này? Hãy nghe ông nói tại Milan hôm 22 tháng 7 năm 1919:

    "Năm 1913, khi đảng xã hội đã hoàn toàn thối nát, chính tôi là kẻ đã làm cho những ông lớn của đảng đứng tim với đề nghị giai cấp vô sản cần phải tắm máu, giai cấp vô sản cần một ngày lịch sử. Bởi vì chỉ như thế mới có thể làm rung động quần chúng đang ở trong tình trạng bạc nhược và vô tri vô giác.

    " Bây giờ tình hình đã đổi khác. Bây giờ không phải cứ ngồi mà lo sợ cách mạng vì nghĩ rằng chúng ta đương chới với trong làn sóng cách mạng. Tôi không sợ danh từ đó. Tôi từng là một tay cách mạng, đồng thời là một con người phản động. Đời luôn luôn như vậy. Tôi rất ngại những cuộc cách mạng chỉ biết phá hoại không biết sáng tạo. Tôi rất ngán sự quá khích hay chính sách điên rồ có thể đưa đến chỗ làm tan nát nền văn minh cơ khí còn non nớt của chúng ta, hay cướp đi mất những căn bản đạo đức dân tộc…Cách mạng hay phản động đối với tôi luôn luôn tôi cũng mang sẵn cái thước đo trong túi để nhận định xem mình cần phải hành động như thế nào, cái gì làm cho dân tộc Ý thêm hùng mạnh thì tôi theo, cái gì hạ thấp dân tộc Ý thì tôi chống…"

    °

    Phong trào bãi công lại nổi dậy lan sang cả Rome, Turin, Trieste. Lần này có thêm nông dân các vùng thôn quê tham dự nên tình trạng bi đát hơn. Thợ gặt, thợ cấy v. v… đồng loạt bỏ công việc đồng áng. Tiến xa hơn bước nữa, nông dân tự họp cùng đám nông dân giải ngũ huy chương đeo trước ngực, cầm cờ đỏ đi xâm chiếm ruộng đất. Quân đội lờ đi không can thiệp. Báo chí gọi họ là những người Bôn sê vích trắng.

    Ngoài ra còn nạn cướp bóc hoành hành ngang ngược của lính đào ngũ.

    Nội các Nitti chẳng đưa ra biện pháp nào khác hơn là biện pháp nhượng bộ. Ngày 2 tháng 9, ông cho ban bố một đạo luật chấp nhận chuyện cướp ruộng đất với ít nhiều điều kiện , ân xá tất cả những lính đào ngũ từ trước tới giờ. Nitti vốn là một giáo sư thừa thông minh nhưng thiếu gan dạ, thừa trí thức nhưng thiếu thực tế.Đạo luật đó khiến ông càng bị cô lập vì phe địa chủ thù hận, giai cấp tư sản bực mình, mà chẳng ai coi nó là ân huệ. Rút cục, ông phải đi xe hơi bọc sắt để đến quốc hội.

    Ngày 24 tháng 8 năm 1919, cả tỉnh Fiume náo loạn, dân chúng đánh nhau tứ tung vì Ủy ban Liên hợp Đồng minh đến điều tra đã kết tội dân Ý. Đoàn chí nguyện Ý nhận được lệnh giải tán tức khắc. Trật tự sẽ do quân Anh đảm nhiệm. Quân Ý phải rời khỏi Fiume trong vòng 48 tiếng. Hôm trước khi tiễn quân đi, dân chúng đã hô to khẩu hiệu : " Fiume của chúng ta Hay là chết!".

    Đêm 31 tháng 8 năm 1919, trung úy Ricardo Frasetto của trung đoàn vừa bị ép buộc rời khỏi Fiume, tập hợp sáu sĩ quan đồng chí trẻ tuổi trong phòng mình, rút dao chém xuống bàn mà nói:

    "Nhân danh tất cả những chiến sĩ đã chết cho nền thống nhất của nước Ý, tôi xin thề tuyệt đối trung thành với Fiume, Fiume hay là chết !".

    Ngày 8 tháng 9 năm 1919, trung úy Gandjacquet tới Venise gặp thi sĩ Gabrielle d’Annunzio, bày tỏ ý định của đám sĩ quan trẻ tuổi đem quân về chiếm lại Fiume. Annunzio bằng lòng đi với họ.

    Kế hoạch chuẩn bị trong vài ba hôm. Giới cao cấp quân sự ngoảnh mặt làm ngơ. Annunzio có nhiệm vụ viết bài cho báo chí và yêu cầu các báo chỉ đăng khi nào họ đã vào Fiume rồi.

    Annunzio viết gửi Mussolini như sau:

    "Lá bài đã được ngả ra tôi đi. Ngày mai tôi về chiếm lại Fiume bằng võ lực. Cầu Thượng đế giúp nước Ý chúng ta. Có thể đây là một hành động hấp tấp nhưng chẳng cách gì làm khác được. Một lần nữa, tinh thần lại chế ngự thể xác tồi tàn. Xin bạn hãy cho đăng lên tờ "Popolo" và mong bạn ủng hộ nhiệt liệt công việc của chúng tôi. Thân ái …".

    Ngày 11 tháng 9, Annunzio tới trại binh ở Ronchi để gặp gỡ mọi người, ông mặc quân phục đeo lon trung tá. Họ khởi hành lúc nửa đêm có trăng sáng. Tờ mờ sáng, họ gặp quân đội chính qui Ý dưới quyền tư lệnh của tướng Pittaluga, ông này cho lệnh bắn.

    Annunzio tiến lên nói với tướng Pittaluga : " Thưa thiếu tướng, nếu ngài nhất định bắn thì ngài có ngay trước mặt hai cái đích, chiếc huy chương vàng và dấu hiệu chiến thương của tôi".

    Tướng Pittalug đành hạ lệnh mở đường.

    Ngày 12 tháng 9, hồi 11 giờ, Annunzio vào tỉnh Fiume. Chuông nhà thờ đổ hồi, còi hụ kêu inh ỏi xen với tiếng la thét náo nhiệt. Đến 18 giờ, Annunzio cho tập hợp dân chúng lại để làm một cuộc trưng cầu dân ý mới đòi Fiume sát nhập vào lãnh thổ Ý. (Ghi chú: Fiume là một tỉnh nằm dưới Trieste, phía bên bờ bể Adriatique bên kia nước Ý. Ngày nay Fiume đổi tên là Rijeka của nước Nam tư).

    Dân chúng đồng thanh hô : " Fiume là của Ý".

    Cú táo bạo của đám sĩ quan trẻ tuổi và Annunzio toàn thắng đã khiến Mussolini sững sờ.

    Ngày hôm sau, tờ "Popolo" viết:

    "Chính phủ Ý bây giờ không phải ở Rome nữa mà ở Fiume. Chỉ chính phủ Fiume mới đáng cho chúng ta phục tòng".

    Kèm theo là những lá thư của Annunzio gửi cho Mussolini. Đăng vậy nhưng thâm tâm Mussolini rất buồn vì Annunzio đã làm được việc ngoạn mục trước mình.

    Tuy nhiên, tại Rome, thủ tướng Nitti lại phản ứng mạnh. Trước Quốc hội, vị giáo sư có khuôn mặt tròn trĩnh, đọc một bài diễn văn nẩy lửa đối với hành động của Annunzio, ông nói:

    "Cái gì vừa xảy ra làm tôi rất buồn và tủi hổ, đây là lần đầu tiên sự phản loạn xâm nhập vào quân đội Ý"

    Rồi ông dọa sẽ áp dụng luật "mặt trận" để xử trị sự phản loạn. Nghe xong bài diễn văn, thiên hạ vỗ tay.

    Tuy nhiên, Nitti lại thấy xuất hiện ra mối lo khác. Trong hoàng cung quận công và quận chúa Aoste tỏ ra ý tán thưởng hành động của Annunzio.

    Nitti thắc mắc có thể có âm mưu gì nữa đây và ông cho mật vụ canh phòng cẩn thận mọi hoạt động của quận công d’Aoste.

    Bài diễn văn của Nitti làm cho Mussolini cáu tiết, trong số báo ngày 15 tháng 9, Mussolini viết:

    "Chúng tôi yêu cầu ông Saverio Nitti hãy từ chức. Bài diễn văn ông đọc quá hèn…Sở dĩ ông nổi giận chỉ vì ông sợ cơn giận dữ của đồng minh".

    Còn Annunzio ở Fiume củng cố vững như bàn thạch, cho thành lập đạo quân lê dương 20.000 người. Nitti cho lệnh tướng Badoglio phong tỏa đường tiếp tế. Mussolini liền cổ động cuộc lạc quyên trên toàn quốc đem tiền giúp đỡ những người yêu nước ở Fiume.

    Ngày 20 tháng 9, Annunzio tự phong cho mình chức tư lệnh thành phố Fiume với đầy đủ quyền hành. Ông cũng xin gia nhập nhóm " Fasci di Combattimento" khu bộ Fiume, hàng ngày "nhà thơ" đi khắp các chỗ tiếp xúc với dân chúng. Khẩu hiệu tuyên truyền luôn luôn nhắc lại theo thể thức đối thoại giữa chính quyền Fiume và dân chúng:

    "Nước Ý của ai?

    Của chúng ta.

    Kẻ thù của chúng ta làm gì?

    Chia cắt nước ý.

    " Bọn dân biểu đã làm gì?

    Lũ ngu độn như dồi heo

    Không, chúng đang đầu độc cả nước.

    Hãy nọc chúng ra mà đánh."

    Quân đội đồng minh e Fiume là chuyện nhỏ sẽ reo tai họa lớn nên im lặng rút khỏi đây, Nitti qua trung gian của tướng Badoglio, hội kiến với Annunzio, hai người thỏa thuận cứ để tình hình Fiume tự biến chuyển theo ý dân.

    Ngày 26 tháng 11, Tư lệnh Fiume chính thức tổ chức cuộc trưng cầu dân ý. Số phiếu xin sát nhập Fiume vào Ý chiếm đa số tuyệt đối, gấp 6 lần số phiếu phản đối.

    Cả thành phố sung sướng ăn mừng. Nhạc sĩ Arturo Toscanini tới đây trình diễn cho đêm liên hoan.


    GIẢI TÁN QUỐC HỘI, TỔ CHỨC TUYỂN CỬ

    Vấn đề Fiume tạo thành cuộc tranh chấp chính trị lớn. Các chính khách bảo chính phủ bất lực trước việc làm của Annunzio, vậy thì chính quyền còn uy quyền với quân đội không?

    Hội đồng hoàng cung nhóm họp mời hầu hết các nhân vật chính trị trong nước để bàn cãi chuyện giải tán quốc hội.

    Phe quốc gia, nhóm cực đoan phản đối giải tán quốc hội. Phiên nhóm hôm 28 tháng 9, các dân biểu phát xit và xã hội đấm đá nhau túi bụi giữa hội trường, ông chủ tịch phải mời thừa phát lại tới.

    Ngày 29 tháng 9, có đạo dụ của nhà vua giải tán Quốc hội, ấn định tổ chức tuyển cử vào 16 tháng 11 năm 1919. Tranh chấp chuyển sang chiến dịch tranh cử. Các đảng họp đại hội gấp. Đảng xã hội họp ở Bologne từ ngày 5 đến 8 tháng 10. Đại hội đã thông qua đề nghị xin gia nhập đệ tam quốc tế của Lénine bằng giơ tay. Đảng Phát xit họp ở Florence hôm 9 tháng 10 và loan báo có 45.000 đảng viên chia ra làm 148 phân bộ. Đây là đại hội đầu tiên. Mussolini làm mưa làm gió trong đại hội. Ông ca tụng bầu không khí oai hùng trong sạch của Fiume, ông chửi rủa thủ tướng Nitti, ông công kích chế độ quân chủ khi để cho Nitti đọc bài diễn văn như để hiệu triệu lực lượng Bôn sê vich. Ông đưa ra một cái sườn cho chủ nghĩa phát xit:

    "Chúng ta chống tất cả những gì mơ hồ, chúng ta chống cái tính chất lý thuyết của chủ nghĩa. Chúng ta tới đây để đặt vấn đề đem hết nghị lực để giải quyết vấn đề không bị trói buộc vào thành kiến chính trị nào cả".

    °

    Kết quả bầu cử là một cái tát vả vào mặt Mussolini. Tòa soạn "Popolo" buồn như nhà có đám tang, khi một đảng viên phat xit cầm tờ báo "Avanti" loan hàng tít lớn: " Đảng xã hội đại thắng" về. Toàn quốc chừng 6 triệu rưỡi cử tri, thì đảng xã hội chiếm ngót 2 triệu phiếu đoạt 156 ghế quốc hội. Đảng làm nhiều người kinh ngạc là đảng Bình dân của Don Sturzo, với 1 triệu hai phiếu, dành 103 ghế trong khi đảng Tự do chỉ hơn chút đỉnh chiếm 129. Rồi tới đảng Dân chủ cấp tiến 73 ghế, đảng Xã hội ôn hòa 19. Các đảng khác chia nhau 50 ghế. Đảng Phat xit có vài ba ghế lèo tèo.

    Riêng tại Milan, Mussolini được 4795 phiếu thì mấy ứng cử viên đảng xã hội đơ]cj những 176.000 phiếu.

    Sáng ngày 17, một đám tang giả tưng bừng mang hình nộm Mussolini là hình ảnh người quá cố đem ném xuống song. Hôm sau, tờ "Avanti" loan tin: " Người ta vớt được một cái xác sình thối trên sông Naviglio hình như kẻ bất hạnh là Mussolini".

    Mussolini im lặng căm tức và thú nhận sự thất bại đã làm mất nhuệ khí phát xit.

    Buổi tối ngày 17, đảng xã hội lại làm những trò chế nhạo khác, bị một đoàn viên bộ đội Arditi tương cho trái lựu đạn làm 9 người bị thương. Lập tức, cảnh sát đến lục soát tòa báo "Popolo" và tìm được tại đây nhiều lựu đạn, súng ống, liền bắt giam Mussolini, Marinetti và Vecchi. Nhưng 48 tiếng đồng hồ sau, Mussolini được thả. Vài chính khách bảo thủ tướng Nitti: " Bắt hắn làm chi, hắn bây giờ chỉ là kẻ trôi giạt đừng cho hắn cơ hội trở thành thánh tử vì đạo".

    Giới quân sự tỏ thái độ che chở cho đoàn Arditi nên gây áp lực với chính phủ.

    °

    Ngày 22 tháng 11, tờ "Avanti" đưa ra chính sách của đảng xã hội và của chính phủ nếu đảng xã hội cầm quyền, việc trước nhất là thừa nhận nền cộng hòa Sô viết Nga, tịch thu tài sản của bọn làm giàu bằng chiến tranh, giải tán quân đội v.v…

    Ngày 1 tháng 12 , 156 dân biểu thuộc đảng xã hội đứng tụm nhau từng một khối trong tòa nhà quốc hội. Đức vua sắp đến đây đọc diễn văn khai mạc. Bên ngoài, các sĩ quan quân đội, sinh viên bảo hoàng, đảng viên phat xit đứng chờ hoan hô vua. Khi vua bước vào, phe hữu vỗ tay chào mừng thì các dân biểu xã hội đồng thanh hô lớn: " Chủ nghĩa xã hội muôn năm ! Nền cộng hòa xã hội muôn năm !"

    Bên ngoài, phe phat xit đứng chờ mỗi lúc một đông. Vua vừa ra khỏi, đám đông bên ngoài ùa vào quốc hội chửi rủa, la ó, đánh đập các dân biểu đảng xã hội. Lộn xộn tràn ra ngoài đường phố khi cá dân biểu xã hội bỏ chạy.

    Thế là ngay hôm sau Rome, Milan,Gênes, Naples có lệnh tổng bãi công. Ở Turin, Gramsci cho tổ chức một đội công nhân tiền phong huy động tớ 120.000 người đi tìm sinh viên và các sĩ quan mà loạn đả. Ở Mantoue, nhà ga, kho hàng, nơi chứa vũ khí đều bị đập phá, nhà tù bị đốt cháy. Ở Milan và Turin tang lễ của một sinh viên và một nhân viên công lực đã được biến thành cuộc biểu tình chống đảng xã hội. Cả hai phía đều đưa ra những lời dọa trả thù, rửa hận.

    Trong bầu không khí ngột ngạt sắt máu này, Mussolini lại có việc làm. Rất thính hơi về chính trị, nên ông nghĩ: " Có những thắng lợi đè bẹp kẻ thù nhưng cũng có những thắng lợi để rồi chính mình bị đè bẹp bởi những trách nhiệm quá nặng mà mình chưa đủ sức cáng, cái thắng lợi của đảng xã hội ở vào trường hợp sau".

    Quả thật như vậy. Đảng xã hội sau khi thắng vẻ vang cuộc tranh cử đang đi vào khủng hoảng nội bộ trầm trọng, những lãnh tụ già như Turati muốn ôn hòa nên cực lực chống các lãnh tụ trẻ như Bombacci, Bordiga quá khích đòi theo gương Lénine. Vả lại trong số 156 dân biểu quốc hội chỉ có 10 dân biểu là công nhân chính cống. Thêm nữa, so với toàn quốc mặc dầu đảng xã hội nhiều ghế nhất nhưng vẫn là thiểu số. Đảng Bình dân của Don Sturzo có Tòa thánh ủng hộ đủ để chèn ép đảng xã hội rồi. Do nội bộ lục đục nên đảng xã hội chẳng quyết nổi phải theo hẳn một mặt nào, bạo động cũng dở dang mà ôn hòa lại càng dở dang hơn, cứ loanh quanh, luẩn quẩn giữa cái hố sâu hoài nghi.

    Loạn lạc kéo dài, bơ vơ và hoài nghi với chán chường là đất tốt cho sự trồng cấy một cá nhân lãnh tụ. Mussolini , người duy nhất không bỏ lỡ dịp tốt để gây dựng cho cái Tôi của ông thành con người chờ đợi của mọi người, của tình thế.

    Những bài viết trên "Popolo" suốt tháng 1 năm 1920 dùng toàn giọng điệu hãy tin tưởng vào Tôi đây:

    "Chúng ta không đặt tín nhiệm nơi những chương trình to kế hoạch lớn, nơi đất hứa xa vời. Chúng ta hãy quay về với con người cá nhân. Chúng ta sẵn sang ủng hộ ai cho chúng ta tự do sống yên ổn, sung túc và nâng cao phẩm giá cá nhân. Chúng ta phải chiến đấu tiêu diệt kẻ nào áp chế làm chết cuộc sống cá nhân.

    "…Hiện tại có tới hai tòa thánh, một ở Rome và một ở Moscou đang ban bố hiệu lệnh: "Chúng ta chống cả hai tôn giáo đó, không để chúng truyền nhiễm bệnh. Chúng ta đã từ bỏ thứ chân lý do trời bảo chúng ta đã nhổ nước miếng vào các loại giáo điều, ném vào sọt rác những thiên đàng và cười vào mũi bọn bịp bợm khoác lác rằng có thể có những phép lạ ma túy đem hạnh phúc trọn vẹn đến cho nhân loại".

    (Nous ne croyons pas aux programmes…à la terre promise. Nous retournons à l’individu. Nous appuierons tout ce qui exalte, granditt l’individu, lui donne la liberté, plus de bien être, une vie plus large, nous combattrons tout ce qui opprime, mortifie l’individu…

    De deux Vaticans partent aujourd’hui les Encycliques de celui de Rome et de celui de Moscou nous nous sommes les hérétiques de ces deux religions. Nous seuls, sommes immunisés contre la contagion…Nous avons dèchiré toutes les véritiés révélées, nous avons craché sur tous les dogmes, rejeté tous les paradis raillé tous les charlatans qui preposent les drogues miraculeuses pour donner le bonheur au genre humain".


     
     
     

     
     
    write comments  WRITE COMMENTreviews/comments  
     
     

     
     
    Please SIGN IN to Write a Comment

    Member ID:  
    Password:    


    if you don't have a vm account, go here to REGISTER
     
    TRUYỆN DÀITRUYỆN NGẮNTRUYỆN DỊCHTẬP TRUYỆNTRUYỆN TÌNH CẢMTRUYỆN TRINH THÁMTRUYỆN GIÁN ĐIỆPTRUYỆN KINH DỊTRUYỆN TIẾU LÂM
    TRUYỆN TUỔI TRẺ / HỌC TRÒTRUYỆN TÌNH DỤCTRUYỆN KIẾM HIỆPTRUYỆN DÃ SỬTRUYỆN TRUNG HOATHƠTẠP CHÍPHI HƯ CẤU
    ENGLISH EBOOKSEBOOKS FRANÇAISTRUYỆN KỊCHEBOOKS by MEMBERSTỰ LỰC VĂN ĐOÀNGIẢI THƯỞNG VĂN HỌC TOÀN QUỐC
    GIẢI THƯỞNG NOBEL VĂN HỌCTRUYỆN HAY TIỀN CHIẾNTRUYỆN MIỀN NAM TRƯỚC 1975MỤC LỤC TÁC GIẢ







    Please make a
    donation to help us
    pay for hosting cost
    and keep this
    website free

    Một Mai Khi Hòa Bình

    Nhã Ca

    1.Thần Mộ (Tru Ma) [16777215]
    2.Vũ Thần [16777215]
    3.Tinh Thần Biến [16777215]
    4.Đại Đường Song Long Truyện [5646632]
    5.Thần Mộ (Tru Ma) [5502535]
    6.Lộc Đỉnh Ký [4639712]
    7.Tiếu Ngạo Giang Hồ [4471305]
    8.Chuyện Xưa Tích Củ [4340861]
    9.Tế Công Hoạt Phật (Tế Điên Hòa Thượng) [3600520]
    10.Lưu Manh Kiếm Khách Tại Dị Thế [2689833]
    11.Phàm Nhân Tu Tiên [2493086]
    12.Xác Chết Loạn Giang Hồ [2300411]
    13.Lục Mạch Thần Kiếm [2010491]
    14.Sẽ Có Thiên Thần Thay Anh Yêu Em [1972331]
    15.Phong Lưu Pháp Sư [1548888]
    16.Hắc Thánh Thần Tiêu [1470013]
    17.Thất Tuyệt Ma Kiếm [1445692]
    18.Bạch Mã Hoàng Tử [1204068]
    19.Lưu Công Kỳ Án [1150625]
    20.Cô Gái Đồ Long [1078685]
    21.Yêu Em Từ Cái Nhìn Đầu Tiên [1062563]
    22.Đàn Chỉ Thần Công [1028812]
    23.Điệu Ru Nước Mắt [1026447]
    24.Ở Chỗ Nhân Gian Không Thể Hiểu [959442]
    25.Quỷ Bảo [921707]
    26.Giang Hồ Thập Ác (Tuyệt Đại Song Kiều) [907573]
    27.Hóa Ra Anh Vẫn Ở Đây [905326]
    28.Đông Chu Liệt Quốc [877023]
    29.Hắc Nho [852156]
    30.Đại Kiếm Sư Truyền Kỳ [843166]
    31.Điệu Sáo Mê Hồn [840064]
    32.Hóa Huyết Thần Công [756011]
    33.Tru Tiên [747769]
    34.Thần Điêu Đại Hiệp [745198]
    35.Đi Với Về Cũng Một Nghĩa Như Nhau [661907]
    36.Anh Có Thích Nước Mỹ Không? [622425]
    37.Bong Bóng Mùa Hè Tập 3 [592489]
    38.Nghịch Thủy Hàn [569360]
    39.Hoàn Hảo [557782]
    40.Chấm Dứt Luân Hồi Em Bước Ra [536787]
    41.Tầm Tần Ký [511981]
    42.Song Nữ Hiệp Hồng Y [456249]
    43.Thiên Đường [452698]
    44.Đạo Ma Nhị Đế [450854]
    45.Xu Xu, Đừng Khóc [439786]
    46.Mưu Trí Thời Tần Hán [434015]
    47.Bát Tiên Đắc Đạo [427370]
    48.Cậu Chó [417247]
    49.If You Are Here [411851]
    50.Võ Lâm Ngũ Bá [408209]
      Copyright © 2002-2017 Viet Messenger. All rights reserved.contact vm